سيد علي اكبر قرشي
323
قاموس قرآن ( فارسي )
آسمانها و زمين است ، و آن را حاملانى است از ملائكه و آن چنان كه لغت دلالت دارد مركز تدبير عالم است : در مفردات آمده : « و عرش اللَّه ما لا يعلمه البشر على الحقيقة الَّا بالاسم » . عرض : ( بر وزن فلس ) ظهور و اظهار چنان كه در صحاح و اقرب هست . در مجمع از زجّاج نقل شده كه اصل آن بمعنى ناحيهء شىء است و عرض خلاف طول از آن مىباشد عرض : ( بر وزن فرس ) در قرآن بمتاع دنيا اطلاق شده مثل * ( « تُرِيدُونَ عَرَضَ الدُّنْيا وَالله يُرِيدُ الآخِرَةَ » ) * انفال : 67 در مجمع فرموده : بر هر چيز ناپايدار عرض گويند و گفتهاند : « الدنيا عرض حاضر » قول راغب نيز چنين است . گوئى از اين جهت متكلمون بعرض در مقابل جوهر عرض گفتهاند كه ثبات ندارد بنظرم متاع دنيا را از آن عرض گفتهاند كه خودنمائى مىكند اعراض : روگردانى . اين در واقع براى آنست كه شخص معرض خلاف جانب امر را در پيش ميگيرد در اقرب گويد : حق آنست كه همزهء آن براى صيرورت باشد * ( « وَعَرَضْنا جَهَنَّمَ يَوْمَئِذٍ لِلْكافِرِينَ عَرْضاً » ) * كهف : 100 . آن روز جهنّم را بر كفّار به طرز مخصوصى آشكار ميكنيم . * ( « وَعَلَّمَ آدَمَ الأَسْماءَ كُلَّها ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلائِكَةِ » ) * بقرة : 31 * ( « وَعُرِضُوا عَلى رَبِّكَ صَفًّا » ) * كهف : 48 در حال صف بر پروردگار آشكار ميشوند يا نشانداده ميشوند . تعريض : ضد تصريح و آن بكنايه سخن گفتن است در مجمع فرموده : « و هو ان تضمّن الكلام دلالة على ما تريد » * ( « وَلا جُناحَ عَلَيْكُمْ فِيما عَرَّضْتُمْ بِه مِنْ خِطْبَةِ النِّساءِ » ) * بقره : 235 مراد از آن خواستگارى از زن به اشاره است زنيكه در عدهء وفات است . گوئى با گوشهء سخن خواستگارى مىكند . عَرْضُها * ( « سابِقُوا إِلى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُها كَعَرْضِ السَّماءِ وَالأَرْضِ » ) * حديد : 21 . * ( « وَسارِعُوا إِلى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَالأَرْضُ » ) * آل عمران : 133 مراد از